Tra cứu Độ bền Hóa chất

Công cụ tra cứu độ bền hoá chất tự động

Tại sao phải tra cứu độ bền hoá chất

Việc tra cứu độ bền hóa chất (hay còn gọi là khả năng kháng hóa chất – Chemical Resistance) là một bước cực kỳ quan trọng và bắt buộc trong bất kỳ quy trình nào liên quan đến lưu trữ, vận chuyển hoặc xử lý hóa chất.

Nếu bỏ qua bước này, hậu quả có thể trải dài từ hư hỏng thiết bị nhẹ đến các thảm họa an toàn nghiêm trọng. Dưới đây là các lý do chính tại sao bạn phải làm việc này:

Đảm bảo an toàn lao động (Quan trọng nhất)

Đây là yếu tố tiên quyết. Khi vật liệu (như bồn chứa, ống dẫn, găng tay bảo hộ) không chịu được hóa chất tiếp xúc, nó sẽ bị phá hủy cấu trúc.

• Nguy cơ rò rỉ: Hóa chất có thể ăn mòn làm thủng bồn chứa, gây rò rỉ hóa chất độc hại ra môi trường làm việc.
• Phản ứng nguy hiểm: Một số vật liệu khi tiếp xúc với hóa chất không tương thích có thể sinh nhiệt, tạo ra khí độc, hoặc thậm chí gây cháy nổ.
• Thất bại của thiết bị bảo hộ (PPE): Nếu găng tay cao su bị tan chảy hoặc thẩm thấu khi tiếp xúc với axit mạnh, tay của người lao động sẽ bị bỏng nghiêm trọng.

  

Tiết kiệm chi phí và tăng tuổi thọ thiết bị

Trong công nghiệp, chi phí thay thế thiết bị là rất lớn. Tra cứu độ bền giúp chọn đúng vật liệu ngay từ đầu.

• Tránh hỏng hóc sớm: Vật liệu không tương thích sẽ bị trương nở (swelling), nứt (cracking), hoặc giòn gãy nhanh chóng.
• Giảm chi phí bảo trì: Sử dụng đúng vật liệu (ví dụ: dùng nhựa PTFE cho axit đậm đặc thay vì nhựa PVC thường) giúp hệ thống hoạt động ổn định, giảm tần suất phải dừng máy để sửa chữa.

Bảo vệ chất lượng sản phẩm (Chống nhiễm bẩn)

Không chỉ hóa chất phá hủy vật liệu, mà vật liệu bị phân hủy cũng có thể hòa tan ngược lại vào hóa chất.

• Trong ngành dược phẩm/thực phẩm: Nếu ống dẫn bị ăn mòn nhẹ, các vi hạt nhựa hoặc kim loại nặng sẽ lẫn vào thuốc/thực phẩm, gây độc hại cho người tiêu dùng và buộc phải hủy bỏ toàn bộ lô hàng.
• Trong phòng thí nghiệm: Các tạp chất sinh ra từ dụng cụ chứa có thể làm sai lệch kết quả phân tích.

Tuân thủ quy định pháp luật và môi trường

Các cơ quan quản lý (như PCCC, Cục Hóa chất, Môi trường) đều có quy định nghiêm ngặt về việc lưu trữ hóa chất.

• Nếu xảy ra sự cố tràn đổ do chọn sai vật liệu bồn chứa, doanh nghiệp sẽ đối mặt với án phạt nặng nề và chi phí xử lý sự cố môi trường rất cao.

Ví dụ thực tế dễ hiểu

Tình huống: Bạn muốn đựng Acetone (nước rửa móng tay).

• Nếu dùng nhựa PVC hoặc PS: Acetone sẽ hòa tan hoặc làm mềm nhũn loại nhựa này chỉ trong vài phút. Cái chai sẽ bị biến dạng và thủng.
• Nếu dùng nhựa PP hoặc Thủy tinh: Acetone sẽ được chứa an toàn vì các vật liệu này “kháng” (bền) với Acetone.

Các hiện tượng thường gặp khi vật liệu KHÔNG bền với hóa chất:

1. Ăn mòn (Corrosion): Thường thấy ở kim loại, bề mặt bị gỉ sét, mỏng đi.
2. Trương nở (Swelling): Thường thấy ở cao su (gioăng phớt), làm kẹt van hoặc rò rỉ.
3. Hóa dẻo/Tan chảy (Softening/Dissolving): Nhựa bị mềm nhũn hoặc tan vào dung môi.
4. Nứt do ứng suất (Stress Cracking): Nhựa bị nứt vỡ bất ngờ dù không có va đập.

Khi nào, trong tình huống nào thì chúng ta cần tra cứu độ bền hoá chất

Việc tra cứu độ bền hóa chất không phải là việc làm “ngẫu hứng”, mà nó phải là một quy trình bắt buộc tại 4 thời điểm cốt yếu trong vòng đời sử dụng thiết bị và hóa chất.

Dưới đây là các tình huống cụ thể bạn cần ghi nhớ:

Giai đoạn Thiết kế & Mua sắm (Trước khi mua)

Đây là thời điểm “vàng” để tra cứu. Nếu sai ở đây, bạn sẽ tốn rất nhiều tiền để sửa chữa sau này.

• Khi chọn vật liệu cho hệ thống đường ống, bồn bể: Bạn chuẩn bị lắp một đường ống dẫn axit H2SO4? Bạn bắt buộc phải tra xem ống nhựa PVC, HDPE hay Inox 316 mới chịu được nó.
• Khi chọn mua gioăng, phớt (Seals/O-rings): Đây là chi tiết nhỏ nhưng hay hỏng nhất. Một cái gioăng cao su NBR giá rẻ có thể chịu được dầu, nhưng sẽ tan nát nếu gặp Xăng thơm (Dung môi). Bạn cần tra xem có nên dùng Viton hay Teflon (PTFE) không.
• Khi thiết kế sàn nhà xưởng: Sàn bê tông hay sàn Epoxy có chịu được hóa chất nếu chẳng may bị đổ ra không?

Giai đoạn Vận hành & An toàn (Trong khi dùng)

Trong quá trình làm việc hàng ngày, việc tra cứu giúp bảo vệ tính mạng con người.

• Khi chọn đồ bảo hộ lao động (PPE):
  • Tình huống: Bạn cần rửa máy bằng dung môi mạnh.
  • Hành động: Tra cứu xem găng tay cao su Latex thông thường có chịu được không, hay phải dùng găng tay Nitrile hoặc Neoprene. Nếu chọn sai, găng tay sẽ bị mủn ra và hóa chất ngấm vào da tay.
• Khi sắp xếp kho chứa (Lưu trữ):
  • Tình huống: Bạn có 2 thùng hóa chất, một axit và một bazơ (hoặc chất oxy hóa và chất khử).
  • Hành động: Tra cứu bảng tương thích để biết chúng có được đặt cạnh nhau không. Nếu chúng không tương thích, việc rò rỉ có thể gây cháy nổ hoặc sinh khí độc.

Giai đoạn Bảo trì & Sửa chữa (Khi thay thế)

Rất nhiều tai nạn xảy ra ở bước này do thói quen “tiện đâu dùng đó”.

• Khi thay thế phụ tùng:
  • Tình huống: Van xả đáy bồn hóa chất bị hỏng gioăng. Trong kho hết gioăng cũ, chỉ còn loại khác.
  • Hành động: Đừng lắp bừa! Phải tra cứu xem vật liệu của gioăng mới có chịu được hóa chất trong bồn không.
• Khi dùng chất tẩy rửa vệ sinh máy: Hóa chất tẩy rửa mới có ăn mòn bề mặt kim loại hay làm hỏng các cảm biến của máy không?

Giai đoạn Thay đổi Quy trình (Change Management)

Đây là tình huống “bẫy” mà nhiều kỹ sư mắc phải.

• Khi thay đổi nồng độ hoặc nhiệt độ:
  • Ví dụ: Ống nhựa PVC chịu được Axit HCL 10% ở nhiệt độ thường. Nhưng nếu bạn tăng nồng độ lên 30% hoặc tăng nhiệt độ lên 60°C, ống nhựa đó có thể bị mềm và vỡ ngay lập tức. Độ bền hóa chất thay đổi theo nhiệt độ và nồng độ.
• Khi thay đổi nhà cung cấp hóa chất: Hóa chất từ nhà cung cấp mới có thể chứa các tạp chất lạ phản ứng với bồn chứa hiện tại.

Bảng tóm tắt nhanh hành động

Lời khuyên: Đừng bao giờ dựa vào trí nhớ hoặc cảm tính (“Nhìn nó có vẻ bền”). Hãy luôn yêu cầu bảng Chemical Resistance Chart từ nhà sản xuất vật liệu hoặc tra cứu các nguồn uy tín trước khi quyết định.